• NẠN NUÔI GẤU LẤY MẬT LÀ GÌ?

Tại Trung Quốc và Việt Nam, nơi chúng tôi tập trung công tác của mình nhằm chấm dứt nạn nuôi gấu lấy mật, trên 12.000 chú gấu– chủ yếu là gấu ngựa nhưng còn có các loài gấu khác như gấu chó và gấu nâu - bị nuôi nhốt tại các trang trại và thường xuyên "bị vắt kiệt" để lấymậtsử dụng trong y học cổ truyền.

Hầu hết gấu nuôi được nhốt trong những chiếc chuồng cũi chật hẹp. Tại Trung Quốc, đôi khi chuồng cũi chật hẹp tới mức gấu không thể xoay mình hay đứng bằng bốn chân. Một số gấu bị nhốt vào lồng khi còn là gấu con và chưa từng ra khỏi lồng. Chúng có thể phát triển quá lớn không thể đi lọt qua cửa lồng hoặc, như trong trường hợp của Franzi vẫn còi cọc và nhỏ bé vì đơn giản chúng không có đủ không gian để phát triển. Gấu có thể bị giam giữ trong chuồng cũi như thế này trong suốt 30 năm. Điều này có ảnh hưởng khủng khiếp lên sức khỏe thể chất và tâm thần của chúng.

Mật gấu được bảo quản trong túi mật, được thu thập bằng nhiều phương thức lấy mật khác nhau, tất cả các phương thức này đều gây nhiễm trùng nặng ở gấu. Hầu hết gấu nuôi bị bỏ đói, mất nước và bị nhiều bệnh tật và các khối u ác tính không chỉ gây nhiễm bẩn túi mật của chúng mà thậm chí còn khiến chúng tử vong. Rất ít gấu được điều trị bằng thuốc phù hợp hoặc nhận được bất kỳ loại hình chăm sóc thú y nào. Tổ chức Động vật Châu Á cũng đã chứng kiến nhiều trường hợp của những con gấu già nua hoặc rất ốm yếu – những con gấu này không thể sản xuất mật – bị bỏ đói cho tới chết trong chuồng cũi của chúng.

Các báo cáo bệnh lý học đã cho thấy rằng mật từ những con gấu ốm yếu thường bị nhiễm máu, mủ, phân, nước tiểu, vi khuẩn và các tế bào ung thư.

Mặc dù sẵn có các phương thuốc thảo dược và nhân tạo rẻ tiền và hiệu quả thay thế cho mật gấu – và giúp tránh các mối nguy hiểm của việc tiêu thụ mật gấu từ những con gấu ốm yếu – ngành nuôi gấu lấy mật vẫn tiếp tục tồn tại.

Nhu cầu đối với sản phẩm mật gấu chủ yếu từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam, Malaysia và Đài Loan. Các sản phẩm mật gấu cũng được tìm thấy ở Úc, Indonesia, Lào, Myanmar, Singapore, Mỹ và Canada.

Hầu hết gấu nuôi được nhốt trong những chiếc chuồng cũi chật hẹp. Tại Trung Quốc, đôi khi chuồng cũi chật hẹp tới mức gấu không thể xoay mình hay đứng bằng bốn chân. Một số gấu bị nhốt vào lồng khi còn là gấu con và chưa từng ra khỏi lồng. Chúng có thể phát triển quá lớn không thể đi lọt qua cửa lồng hoặc, như trong trường hợp của Franzi vẫn còi cọc và nhỏ bé vì đơn giản chúng không có đủ không gian để phát triển. Gấu có thể bị giam giữ trong chuồng cũi như thế này trong suốt 30 năm. Điều này có ảnh hưởng khủng khiếp lên sức khỏe thể chất và tâm thần của chúng.

Mật gấu được bảo quản trong túi mật, được thu thập bằng nhiều phương thức lấy mật khác nhau, tất cả các phương thức này đều gây nhiễm trùng nặng ở gấu. Hầu hết gấu nuôi bị bỏ đói, mất nước và bị nhiều bệnh tật và các khối u ác tính không chỉ gây nhiễm bẩn túi mật của chúng mà thậm chí còn khiến chúng tử vong. Rất ít gấu được điều trị bằng thuốc phù hợp hoặc nhận được bất kỳ loại hình chăm sóc thú y nào. Tổ chức Động vật Châu Á cũng đã chứng kiến nhiều trường hợp của những con gấu già nua hoặc rất ốm yếu – những con gấu này không thể sản xuất mật – bị bỏ đói cho tới chết trong chuồng cũi của chúng.

Các báo cáo bệnh lý học đã cho thấy rằng mật từ những con gấu ốm yếu thường bị nhiễm máu, mủ, phân, nước tiểu, vi khuẩn và các tế bào ung thư.

Mặc dù sẵn có các phương thuốc thảo dược và nhân tạo rẻ tiền và hiệu quả thay thế cho mật gấu – và giúp tránh các mối nguy hiểm của việc tiêu thụ mật gấu từ những con gấu ốm yếu – ngành nuôi gấu lấy mật vẫn tiếp tục tồn tại.

Nhu cầu đối với sản phẩm mật gấu chủ yếu từ Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Việt Nam, Malaysia và Đài Loan. Các sản phẩm mật gấu cũng được tìm thấy ở Úc, Indonesia, Lào, Myanmar, Singapore, Mỹ và Canada.

Chấm dứt nạn nuôi gấu lấy mật

Chấm dứt nạn nuôi gấu lấy mật

Giúp chấm dứt nạn nuôi gấu lấy mật

Giúp chấm dứt nạn nuôi gấu lấy mật

Mặc dù mật gấu đã được sử dụng trong y học cổ truyền hàng nghìn năm, nạn nuôi gấu lấy mật quy mô công nghiệp bắt đầu ở Trung Quốc vào đầu những năm 1980. Các quy trình nuôi gấu đã phát triển ở Bắc Triều Tiên để lấy mật từ các con gấu sống, các doanh nhân bắt đầu nuôi nhốt gấu ngựa và vắt kiệt hàng ngày để lấy mật.

Chính phủ Trung Quốc đã tuyên bố rằng gấu nuôi theo cách này sẽ đáp ứng nhu cầu mật gấu trong nước trong khi giúp bảo tồn quần thể gấu đen châu Á hoang dã của đất nước bằng cách giảm số lượng gấu bị giết trong tự nhiên để lấy túi mật và các bộ phận khác của cơ thể chúng. Tuy nhiên, sự phát triển của nạn nuôi gấu lấy mật đã dẫn tới việc tăng thương mại hóa và nhu cầu đối với các sản phẩm mật gấu và gấu hoang dã tiếp tục bị giết một cách bất hợp pháp do nhận thức rằng giá trị của mật khi được hút từ động vật hoang dã sẽ cao hơn. Gấu hoang dã cũng bị săn bắt trộm như một nguồn hàng mới bất hợp pháp cho các trang trại.

Tại Trung Quốc

Tất cả các loài gấu hoang dã được luật pháp ở Trung Quốc bảo vệ nhưng việc nuôi gấu lấy mật và việc sử dụng mật gấu là hợp pháp. Mặc dù nhiều trang trại tuyên bố tự lai tạo gấu của riêng họ, nhưng nhiều con gấu đến
khu bảo tồn tại Trung Quốc của chúng tôi lại bị mất chi – có lẽ là do đã từng bị bắt bằng lưới hoặc các loại bẫy khác trong tự nhiên.

Theo số liệu chính thức phát hành trong năm 2007, có 7.002 con gấu được nhốt tại 68 trang trại. Tuy nhiên, nghiên cứu do Tổ chức Động vật Châu Á tiến hành cho thấy có ít nhất 97 trang trại, gồm các cơ sở bất hợp pháp, nuôi nhốt trên 10.000 con gấu. Chúng tôi ước tính có từ 5.000-6.000 lao động làm việc trong các trại nuôi gấu lấy mật ở Trung Quốc.

Các trại nuôi gấu lấy mật ở Trung Quốc có xu hướng hoạt động trên quy mô tương đối lớn - với trang trại lớn nhất nuôi nhốt trên 2.000 con. Những trang trại lớn này thường thuộc sở hữu của các công ty dược phẩm lớn.

Mặc dù có quy định về kích thước lồng tối thiểu, yêu cầu cho phép gấu ra ngoài lồng đi dạo ở khu bán hoang dã và các phương pháp lấy mật để kiểm soát ngành nuôi gấu lấy mật và "bảo vệ" gấu nuôi lấy mật,  các quy định này hiếm khi được tuân thủ hoặc thi hành. Thông qua công tác cứu hộ của chúng tôi, Tổ chức Động vật Châu Á đã chứng kiến những con gấu bị giam lâu ngày bất động trong chuồng cũi vừa đủ kích thước của cơ thể chúng, cũng như bằng chứng về việc sử dụng các phương thức lấy mật đáng lên án như dùng áo giáp bằng kim loại và cấy ống thông.

"Vào tháng tư năm 2010, Tổ chức Động vật Châu Á đã giải cứu mười con gấu từ một trang trại ở Sơn Đông, trong đó có nhiều con rõ ràng vừa được tháo bỏ áo giáp bằng kim loại ngay trước khi chúng tôi đến."

Các tỉnh chính phát triển ngành nuôi gấu lấy mật là Hắc Long Giang và Cát Lâm ở phía bắc và Tứ Xuyên và Vân Nam ở phía tây nam. Một số lượng lớn du khách từ Hàn Quốc đến tham quan khu vực phía bắc, cũng ghé thăm các trại nuôi gấu lấy mật và mua sản phẩm mật gấu để mang về nhà. Vì mọi hoạt động buôn bán sản phẩm từ gấu qua biên giới bị cấm theo Công ước CITES (trừ trường hợp được cấp phép đặc biệt), chúng tôi đang nỗ lực để giảm tập quán này.

Tại Việt Nam

Mặc dù tại Việt Nam tất cả các hoạt động nuôi gấu lấy mật, săn bắn gấu và kinh doanh các bộ phận của gấu và các sản phẩm mật gấu đều là bất hợp pháp, nhưng vẫn cho phép nuôi gấu làm "thú cưng" và để cho khách du lịch xem - một lỗ hổng
được nhiều chủ trại lợi dụng để khai thác. Trong khi hầu hết "chủ sở hữu" gấu tuyên bố rằng gấu của họ không được nuôi để lấy mật nhưng việc bán các sản phẩm mật gấu là một ngành công nghiệp phát triển mạnh.

Trong phim “Moon Bears: The Hidden Truth” (tạm dịch tiếng Việt là Gấu Ngựa: Sự thật bị che dấu"), đạo diễn Martin Guinness đã vén màn thế giới bí mật của nạn nuôi gấu lấy mật bất hợp pháp ở Việt Nam. Bộ phim tài liệu này là bộ phim đồng hành của Guinness cùng với “Cages of Shame” (tạm dịch là "Những chiếc lồng đáng hổ thẹn"), phơi bày về nạn nuôi gấu lấy mật ở Trung Quốc.

Số liệu chính thức của chính phủ cho thấy số lượng gấu nuôi lấy mật giảm dần từ 4.190 con vào năm 2005 xuống khoảng 3.500 con vào năm 2009. Số liệu không chính thức của chính phủ từ năm 2012 cho thấy có 2.385 gấu nuôi lấy mật. Năm 2005, số liệu ước tính chính thức cho thấy có 1.453 trại nuôi gấu lấy mật ở Việt Nam. Hầu hết các trang trại ở Việt Nam là các doanh nghiệp nhỏ thuộc sở hữu gia đình, có một số gia đình hoặc công ty sở hữu chỉ một con gấu duy nhất và thỉnh thoảng lấy mật. 

Các trại nuôi gấu lấy mật tập trung nhiều nhất ở phía bắc, xung quanh Hà Nội, Hải Phòng, Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh - một khu vực thu hút số lượng lớn du khách từ Trung Quốc,
Hàn Quốc và Đài Loan. Một số trại trong khu vực này có quy mô lớn hơn. Nhiều hãng du lịch tại khu vực này tổ chức những tour tham quan đến các trại nuôi gấu lấy mật để xem quy trình lấy mật trực tiếp và có thể mua được các sản phẩm từ mật gấu.

Tại Việt Nam, cả gấu ngựa và gấu chó Mã Lai đều được nuôi lấy mật. Theo Nghị Định 32 của Thủ tướng Chính phủ Việt Nam, cả hai loài này đều được liệt vào hạng mục 1B (cực kỳ nguy cấp) và được pháp luật bảo vệ. Tuy nhiên, do thiếu nguồn lực thực thi pháp luật, gấu tiếp tục bị nuôi nhốt để phục vụ cho ngành công nghiệp nuôi gấu lấy mật hoặc bị giết để lấy thịt và các bộ phận cơ thể. Trong những năm gần đây, Tổ chức Động vật Châu Á đã cứu được vài chú gấu con bị bắt trong môi trường hoang dã trên đường đưa đến các trại nuôi gấu lấy mật ở Việt Nam và các nước láng giềng như Lào và Trung Quốc.

Một ống thông latex được cấy ghép vào thành bụng và túi mật của gấu.

Trong một số trường hợp, ống thông được gắn dưới da từ bụng đến hông, tại đó nó được thông ra ngoài và cho phép người nuôi lấy mật ở một khoảng cách an toàn với đầu của  gấu.

Phương pháp này cho phép lấy 50–100ml mật gấu từ mỗi con hai lần một ngày, nhưng có khả năng bị tắc khi mật gấu đông kết.

Mặc dù đi ngược lại với những quy định ở Trung Quốc, nhưng bằng chứng về phương pháp này vẫn được tìm thấy ở những chú gấu tại khu bảo tồn Thành Đô của chúng tôi.

Một ống cao su được nối với túi mật của gấu bằng phẫu thuật và gắn với một túi dịch bên trong một hộp kim loại. Để giữ hộp cố định dựa vào bụng của gấu, gấu phải khoác lên mình chiếc áo giáp bằng kim loại có trọng lượng trên 10 kg.

Mật được lấy hết khỏi túi khoảng mỗi hai tuần một lần.

Để lấy túi mật, người nuôi gấu phải bò dưới lồng gấu để mở khóa hộp kim loại. Gấu phải mặc áo giáp bằng kim loại thường bị nhiễm trùng, rụng lông và kích ứng da. Oliver (hình trên), là chú gấu có thể đã mặc áo giáp bằng kim loại suốt 30 năm, khi được giải cứu vào tháng 4 năm 2010 chú có tình trạng sức khỏe vô cùng tồi tệ đến mức phải phẫu thuật cấp cứu ngay trong  hành trình đưa đến khu bảo tồn của chúng tôi.

Mặc dù đi ngược lại với những quy định ở Trung Quốc, nhưng bằng chứng về phương pháp này vẫn được tìm thấy ở những chú gấu tại khu bảo tồn Thành Đô của chúng tôi.

"Gấu nâu Oliver đã từng bị bắt mặc một chiếc áo giáp bằng kim loại vốn đã được tháo bỏ ngay trước khi chúng tôi đến - một dây kim loại vẫn còn nhô ra từ bụng của chú."

Một ống thông kim loại dài 5-7 inch được cấy vào thành bụng và túi mật của gấu, cho phép thu về dịch mật hàng ngày.

Những con gấu bị lấy mật theo cách này thường bị nhốt trong những "chuồng cũi chật hẹp" có một tấm lưới kim loại có thể đẩy xuống để đè chặt con gấu xuống đáy chuồng và cho phép người chủ trại lấy mật qua song sắt.

Trong nhiều trường hợp, chủ trại giữ cho tấm lưới kim loại ở vị trí "ép xuống" vô thời hạn - đôi khi trong nhiều năm. Đây là trường hợp của Jasper (hình trên), một chú gấu tinh nghịch hiện đang sống hạnh phúc tại trung tâm của chúng tôi ở Thành Đô.

Những ống thông này được gắn vĩnh viễn, chúng thường bắt đầu rỉ sét và phân hủy trong cơ thể của con gấu

Mặc dù đi ngược lại với những quy định ở Trung Quốc, nhưng bằng chứng về phương pháp này vẫn được tìm thấy ở những chú gấu tại khu bảo tồn Thành Đô của chúng tôi.

'Jasper đã trải qua 15 năm của cuộc đời bị giam cầm trong một chiếc "chuồng cũi chật hẹp" chỉ vừa đủ kích thước của cơ thể chú.'

 

 

Những chú gấu trải qua cuộc phẫu thuật một lần để tạo ra một ống “mở” hoặc lỗ rò vĩnh viễn từ túi mật đến ổ bụng. Mật chảy tự do từ chiếc ống này.

Khi lỗ rò tự liền lại, trong mỗi lần lấy mật, người ta sẽ đâm một ống kim loại thông qua lớp màng đã hình thành trên vết thương để làm cho mật chảy ra ngoài.

Mặc dù phương pháp này được cho là "nhân đạo" hơn cả, hơn 20 phần trăm số gấu bị lấy mật theo phương pháp nhỏ giọt khi được giải cứu đã bị nhiễm trùng lỗ rò và áp xe ổ bụng. Một số bị viêm màng bụng do mật rò vào ổ bụng. Mật thu được theo cách này cũng được phát hiện thấy có chứa mủ và các tạp chất khác.

Hiện đây là phương pháp lấy mật duy nhất được cho phép ở Trung Quốc và thường được sử dụng trong các trang trại của Trung Quốc.

Để ngăn cho lỗ chảy tự do không liền lại, một ống thông pecpêch "vô hình", trong suốt được đưa vào trong lỗ rò và được cắt ngang bằng với vùng bụng.

Mặc dù đi ngược lại với những quy định ở Trung Quốc, nhưng bằng chứng về phương pháp này vẫn được tìm thấy ở những chú gấu tại khu bảo tồn Thành Đô của chúng tôi.

Mật được lấy trực tiếp từ túi mật bằng một ống thông tạm thời và bơm hoặc một ống tiêm. Sau khi con gấu bị tiêm thuốc gây mê ketamine, người ta sẽ xác định vị trí túi mật của nó (bằng phương pháp siêu âm hoặc bằng phương pháp "chọc ngẫu nhiên" liên tiếp bằng một cây kim), mật gấu sẽ được lấy ra bằng một ống thông và bơm hoặc một ống tiêm. Khoảng 80-100ml mật gấu được lấy ra từ một con gấu trong mỗi lần lấy mật.

Phương pháp này phổ biến ở Việt Nam.

Mật gấu được lấy ra từ túi mật bằng phương pháp phẫu thuật ở vùng bụng.

Phương pháp này chỉ có thể thực hiện ba tháng một lần. Nhiều con gấu phần lớn chỉ sống sót sau bốn lần phẫu thuật, sau đó sẽ bị chết bởi nhiễm trùng gây ra do điều kiện phẫu thuật thô sơ, không hợp vệ sinh.

Người ta cho rằng phương pháp này xuất hiện vào giai đoạn đầu những năm 2000.

X